لالای فرشته

بیش فعالی کودکان

بيش فعالی در كودكان از زمان كودكی و تا قبل از رفتن به مدرسه بروز داده می شود و تا نوجوانی احتمال كاهش اين مسئله تا 70 درصد امكان دارد. بيش فعالی تنها به تحرك افراطی فرد اشاره نمی كند بلكه كمبود تمركز و پرخاشگری های بی جا و صبر و طاقت كم كودك نيز شامل اين امر می شود. اين مسئله در محيط خانه و مدرسه يافت می شود.

یک اختلال رفتاری رشدی است. معمولاً کودک توانایی دقت و تمرکز بر روی یک موضوع را نداشته، یادگیری در او کند است و کودک از فعالیت بدنی غیر معمول و بسیار بالا برخوردار است. این اختلال با فقدان توجه، فعالیت بیش‌ازحد،  رفتارهای تکانشی، یا ترکیبی از این موارد همراه است. بسیاری از این کودکان، یک یا چند اختلال رفتاری دیگر نیز دارند. همچنین ممکن است یک مشکل روانی مانند افسردگی یا اختلال دو قطبی داشته باشند. این عارضه بیشتر در دوران ابتدایی مدرسه برای کودکان و در هنگام بلوغ رخ می دهد و با افزایش سن بسیاری از بیماران بهتر می شوند. شایعترین اختلال رفتاری در سنین کودکی و بلوغ است، و حدود ۳٪ تا ۵٪ کودکان قبل از هفت سالگی به آن مبتلا می شوند.

 بیماری زایی

عارضه بیش فعالی جزو بیماری های چند عاملی محسوب می شود. یعنی هم ریشه ژنتیکی دارد و هم محیط. عامل ژنتیکی این عارضه بیشتر در پدران کودکانی که دچار بیش فعالی هستند وجود دارد اما عوامل محیطی نیز بر افزایش شدت این عارضه بسیار موثر هستند. این اختلال به میزان دو تا چهار برابر در پسران نسبت به دختران شایع تر است. اگر در دوران نوزادی یعنی چهار هفته اول تولد، کودک با مشکل تغذیه و یا بهداشتی، روانی مواجه باشد و اگر مادر در دوران بارداری سیگار یا الکل مصرف کند، این کودکان بیشتر در معرض خطر بیش فعالی قرار دارند.

علائم

رفتار کودک معمولاً همراه با پرتحرکی، بی توجهی و رفتارهای ناگهانی است .این رفتارها از قبیل انجام کارها به طور نیمه کاره، عدم تلاش ذهنی برای انجام تکالیف، فعالیت و تحرک بدنی بسیار بالا حتی زمانی که مشغول بازی نیستند، گم کردن پی در پی وسایل شخصی، نداشتن تمرکز و دقت بالا در انجام کارها می باشد. در دوران مدرسه ممکن است بروز اختلالات یادگیری خصوصا اختلال در خواندن و نوشتن را داشته باشیم.

معيار شناخت و ویژگی های آن

الف) بي‌توجهی دست كم در سه مورد از موارد زير:

1ـ اغلب قادر نيست كاری را كه شروع كرده است تمام كند.

2ـ اغلب به نظر مي آيد گوش نمی دهد.

3ـ به سادگی حواسش پرت می شود.

4ـ هنگام بازی نمی تواند خود را ملزم به رعايت مقررات بازی كند.

5ـ روی كارهای مدرسه يا چيزهای ديگر كه نياز به توجه دارد نمی تواند تمركز كند.

ب) بی اختياری دست كم در سه مورد از موارد زير:

1ـ اغلب قبل از تفكر اقدام به عمل كند.

2ـ دائم از فعاليتی به فعاليت ديگر می پردازد.

3ـ به نظارت فراوان نيازمند است.

4ـ خواهان استقلال است.

ج) تحرك بيش از حد دست كم در دو مورد از موارد زير:

1ـ دائم به اين طرف و آن طرف می رود و از چيزها بالا می رود.

2ـ نمی تواند آرام بنشيند و مدام می جنبد.

3ـ نمی تواند در يك حالت ثابت بنشيند.

4ـ هميشه در حال تكان خوردن است.

د) پيدايش پيش از 7 سالگي

هـ دوره آن دست كم شش ماه است.

وـ دليل آن شيزوفرني، اختلال عاطفی و يا عقب ماندگی شديد يا عميق نيست.

ويژگی های بیش فعالان

الف) مدام در حال حرکت دادن دست‏ ها و پاهای خود است و حتی در حین نشستن نیز پیچ و تاب می‏ خورد.

ب) اغلب در محیط‏ هایی که انتظار می‏ رود بنشیند، مثل کلاس درس، بر می ‏خیزد و راه می ‏رود.

ج) عموما در حال دویدن و بالا رفتن است و توجهی به شرایط پیرامونش نمی‏ کند.

در نزد نوجوانان و افراد بالغ این نشانه‏ ها به صورت یک احساس ذهنی بی‏ قراری ظاهر می ‏شود.

د) در کنترل و آرام‏ سازی خود در حین بازی‏ ها یا فعالیت‏ های دیگر مشکل دارد.

ز) در اغلب اوقات به صورت خستگی ‏ناپذیر پر تحرک است، گویی فنری او را به جلو هل می‏ دهد.

ه) خیلی تند و سریع صحبت می‏ کند.

و) کودک یا نوجوان سریعا به سوالی که تمام نشده پاسخ می‏ دهد.

ن) اغلب در انتظار کشیدن و رعایت نوبت مشکل دارد.

درمان

بهترین روش درمان ترکیب اقدامات دارویی با اقدامات غیر دارویی است. درمان دارویی براساس داروهای محرک عصبی و غیر محرک استوار است. از جمله داروهای محرک داروی متیل فنیدیت با نام تجاری قرص ریتالین و دگزامفتامین است. داروهای غیر محرک مانند آتوموکستین (مهارکننده باز جذب نوراپینفرین) و داروهای MAOIs می باشند. در درمان غیر دارویی به خانواده ها توصیه می شود که از رفتارهای تند و خشن با کودک خود پرهیز کنند، محیط آرامی را برای مطالعهٔ کودکان در دوران مدرسه فراهم کنند و در صورت مشاهده رفتارها و نشانه های بیماری به روانپزشک کودک مراجعه نمایند. همچنین با انجام اقداماتی از قبیل رفتار درمانی، گفتار درمانی و اقداما توانبخشی به آنها آموزش چگونگی افزایش تمرکز بر روی کارها داده شود.

غذاهای مفید:

عامل تغذیه فرد نیز باید مورد توجه قرار گیرد. اگر بیش از حد از رنگ های شيميايی و اسانس غذايی (پايدار كننده‌ها، رنگ‌های خوراكی و طعم دهنده‌) استفاده كنند، ميزان تحرك افزایش و در صورت استفاده از قندهای طبيعی و غذا (آب، قند ميوه ها (ساكارز)، قند شیر (لاکتوز) کاهش یا ثابت ماندن آن تضمین خواهد شد.

كنجد، تخم كدو تنبل و تخم آفتاب گردان

این مواد منابع  امگا ۶ هستند. ثابت شده است كه بیش فعالی با افزایش مصرف اسیدهای چرب ضروری بهبود می یابد. میزان این اسیدها در بدن بسیاری از كودكان بیش فعال كافی نیست. چربی های ضروری برای انتقال طبیعی پیام های عصبی در طول رشته های عصبی لازم است و برای حفظ و تقویت حافظه ی شخص نیز ضروری است. تن ماهی قزل آلا، آزاد، ساردین و ماهی و نیز تخم كتان همگی تأمین كننده ی  امگا ۳ هستند. این ماده (امگا ۳) نیز برای عمل كرد رشته های عصبی ضروری است. این مواد غذایی باید برای حفظ اعمال طبیعی اعصاب بر اساس برنامه ای منظم مصرف شود. مصرف دو وعده ماهی در هفته برای كودكان توصیه می شود. فرآورده های غلات كه با صبحانه مصرف می شود، نان جو، كیك، برنج و سیب زمینی از دسته غذاهای نشاسته ای هستند كه اثرات سوئی نداشته و می توانند مصرف شوند.

غذاهایی كه برای فرد بیش فعال مضر است:

هرگونه تغییر در رژیم غذایی كودك نباید بدون راهنمایی و مشورت پزشك و متخصصان تغذیه انجام گیرد. حذف غذاهای مهم در رژیم غذایی منجر به حذف مواد مغذی ضروری می شود. قند و مواد غذایی حاوی قند مانند بیسكویت، كیك، شیرینی، شكلات و نوشابه های شیرین موجب افزایش سریع قند خون می شوند و در عین حال که فرد adhd به آن تمایل فراوانی دارد باعث ایجاد کاهش تمرکز در او می شود . بادام، سیب، زردآلو، كشمش، هلو، آلو، پرتقال، توت، گوجه فرنگی و خیار حاوی سالیسیلات طبیعی هستند كه ماده ای شبیه به قرص آسپرین می باشد و لازم است از رژیم غذایی كودكان بیش فعال تا حد ممكن كاسته و گاهی اوقات حذف شود (این ماده به ویژه در بادام، سیب و زردآلو زیاد است).

موادی که برای تزیین دسرها و مواد رنگی نیز این مسئله را افزایش می دهند.

اسید بنزوئیك نیز ماده ای افزودنی است كه ممكن است در ایجاد بیش فعالی مؤثر باشد. از این ماده به منظور محافظت و سالم نگه داشتن مواد غذایی آماده استفاده می شود و در بسیاری از غذاهای آماده مانند مرباها، سس ها، دسرها، شربت های طعم دهنده ی غذا، پوره ی میوه ها، آب میوه ها و ماهی های كنسروی خوابانده شده در سركه و نمك و ترشی ها یافت می شود که سلامت توجه و تحرک فرد را به خطر می اندازد . موادی که دارای کافئین است نقش عمده ای در این مسئله دارند.

عامل محيط زندگی و اجتماعی فرد نیز حائز اهمیت است، محيط خانواده فرد بايد برای او محيطی امن و لبريز از محبت بوده، شادی را برای او تداعی كند و به او به عنوان عضوی از خانواده توجه شود. عامل اتاق فرد كه به محيط او مربوط می شود از رنگ های جديد (خانه‌های قديمی و دیر رنگ خورده، سرب بالايی در خود دارند) استفاده شده باشد